Fyrirlestur um hagi og rttindi kvenna, sem Bret Bjarnhinsdttir hlt Reykjavk 30. des. 1887

Fyrsti fyrirlestur kvennmanns slandi,

Reykjavk.
Kostnaarmaur: Sigurur Kristjnsson.
1888.

safoldarprentsmija.


Httvirtu heyrendur!

tt g standi hr, er a eigi fyrir sk, a g ykist frari en arar konur til a taka fyrir umtalsefni eina hli af essu mikla huga- og velferarmli voru: um hagi og rttindi kvenna, heldur vegna ess, a g vil a einhver af oss konum hreyfi vi v. Og fyrst engin af hinum menntuustu konum vorum hefir teki a opinberlega til umtals, htti g a rjfa gnina, eirri von, a a geti ori til ess, a einhverjar konur, sem mr eru frari til a takast hendur framsgu mls essa, finni hj sr kllun til a skra a betur fyrir almenningi en g f gjrt. g veit a g tekst miki fang, en g vnti umburarlyndis yar.

Httvirtu heyrendur! egar g lt yfir alla , sem hr eru saman komnir, finn g glggt, hve satt a er, sem fr de Stal sagi: Karlmaurinn getur boi almenningslitinu byrginn, en konan hltur a gefa sig undir a. En a er til tvenns konar almennt lit: a lit, sem byggist heimsku, hleypidmum, einstrengingsskap, vanafestu, hlutdrgni, fund og jafnvel illgirni, -- en undir a lit gef g mig ekki, heldur geng g fram hj v -- og a lit, sem er byggt skynsemi, drengskap, hlutdrgni og mann, og eim dmi skal g fslega hlta, hvernig sem hann fellur.

a er mjg algengt a heyra kvarta yfir eim mikla mun, sem s hgum karla og kvenna. Og a eru ekki einungis vr konurnar, sem oftlega ltum ngju vora ljsi yfir v, heldur ykir lka mrgum karlmnnum a rangltt og hafandi. Vr skulum n lta snggvast aftur bak til hinna linu alda, og reyna til a glggva oss , hvort oss hefir heldur fari fram ea aftur v tilliti, og hverju a hefir veri byggt, a skipa konum svo lgt sti mannflaginu.

g ver a bija hina httvirtu heyrendur a misskilja eigi, tt g tali um rttleysi kvenna. Me v g eigi vi, a menn hafi almennt fari illa me konur snar og dtur, heldur a, a r hafa ekki leyfi ea tkifri til a nota alla sna hfileika og krafta. Fuglinn getur tt ga daga, tt hann s settur loka br, ea fjarir hans su stfar, en hann er sviptur frelsinu og vngirnir vera honum gagnslausir, en enginn getur sagt, hve langt flug hann hefi geta reytt, of hann hefi veri ltinn sjlfrur.


egar vr ltum til baka, hfum vr ekki anna vi a styjast en sgurnar, og verur biflan hin fyrsta saga, sem fyrir oss verur og sem flestir af oss ekkja. Frsgn hennar um skpun Adams og Evu hefir lengi veri tekin af allmrgum sem rk snnun ess, a gu hafi egar ndveru tla konum lgra sti mannflaginu en karlmnnum, v annars mundi hann eigi hafa haft svo lti vi hana, a skapa hana einungis af einu rifbeini karlmannsins, v varla muni honum hafa veri ori svo ftt um efni ea r til a skapa hana annan htt, heldur sni etta ljslega, a gu hafi tlast til a konan yri aldrei tiltlulega meira, samanburi vi manninn, en rifi, sem hn var gjr af, var samanburi vi allan lkamann. Og essu hafa margir eirra fylgt, sem rum greinum hafa eigi snst vera um of trair allar frsagnir biflunnar. etta var svo einstaklega handhg sta, til a smeygja sjlfum sr t r llum eim rtum og vafningum, sem af essu hefi geta leitt, og skella allri skuldinni upp gu, a geta skjli ritningarinnar og undiryfirskini guhrslunnar troi alla mann og rttltistilfinningu undir ftum. Vr vitum, a hj fornjum Austurlfunnar, t.a.m. Indverjum, voru konurnar hafar sta vinnudra. ll erfiustu verkin uru r a gjra, v karlmnnunum tti slkt niurlging fyrir sig. biflunni finnum vr hvergi ess geti, a slkt hafi tt sr sta hj Gyingum, enda m vera, a a hafi komi af v, a Gyingar hafi veri komnir lengra veg menntun en arar Austurlfujir, einkum eftir a eir hfu kynnst Egyptum, sem stu svo ofarlega menningu eirra tma. sjum vr msu bkum Mses, a konur hafa ar veri settar talsvert lgra en karlmenn. g vil taka til dmis eitt atrii, a eru hinar alkunnu hreinsanir. egar kona l sveinbarn, var hn, eftir lgunum, hrein 7 daga, en hlfu lengur egar hn tti meybarn. Aus er lka, a ekki hafa konur haft erfartt hj Gyingum fyrir Mses daga, v eftir a dtur Selfeads hfu kvarta yfir v, a vera afskiftar arftkunni, skipai Mses fyrir, a dtur skyldu erfa, ar sem eigi vru synir, en yru r a giftast einhverjum r sinni ttkvsl, svo arfurinn gengi ekki rttis. Vru synir til, erfi dttirin ekki. bkum dmaranna eru lka mrg dmi, sem sna, a feur og eiginmenn hfu takmarkalausan rtt yfir dtrum, konum og hjkonum snum, og gtu misyrmt og jafnvel lflti r hegnt. r voru eign eirra, og eir voru sjlfrir a v, hvort eir fru me r vel ea illa. Kenning Pls postula er a essu leyti framhald af gamla testamentinu, sem elilegt var; og vr sjum, hve fastlega hann hefir fylgt hinni fornu frsgu biflunnar um skpun mannanna, egar hann fyrra brfi snu til Korintuborgarmanna bur konum, a r su mnnum snum undirgefnar, olinmar og ausveipar, og a hylja hfu sn kirkjum og mannfundum, en kveur karlmenn eiga a vera berhfaa, v karlmaurinn s vegsemd gus, og maurinn s eigi af konunni, heldur konan af manninum. Sama er a segja um a, egar hann skipar konum a egja mannfundum, en spyrja heldur menn sna heima. Telur ekki sma, a r tali opinberlega. essi kenning Pls postula hefir ori a nokkru leyti undirrt eirrar harstjrnar og gjrris, sem konur hafa oft ori a ola, eftir a kristni komst , af ferum, eiginmnnum og rum karlmnnum, sem yfir eim hafa tt a segja. v tt Pll kenndi, a maurinn vri konunnar hfu, sem Kristur safnaarins hfu, hafa margir eirra eigi a sur leyft sr a nota etta vald allt annan veg. eir hafa sleppt seinni hluta setningarinnar, annahvort af gleymsku ea af v, a eim hefir tt hann arfur og notalegur rskuldur fyrir v, a hgt vri fyllilega a nota herrarttinn. Og karlmenn hafa nota hann, a er efa. a arf ekki anna en a lta til mialdanna, til a sj, hvernig konur og dtur voru oft gjrsamlega sviptar llu frelsi og mannrttindum, hvernig dturnar voru oft gefnar mnnum, vert mti vilja sjlfra eirra. v tt kirkjusiirnir segu svo fyrir, a brurin vri spur vi giftinguna, hvort a vri fs vilji hennar, var hverri stlku alveg mgulegt a komast undan a jta v, tt hn hefi heldur vilja lta lfi en giftast eim manni, sem hn var annig neydd a eiga. Stundum var lka dtrunum stungi klaustur, egar vandamenn eirra rfnuust arfs eirra, en gtu ekki n honum lagalegan htt me ru mti. a m nrri geta, hvort r stlkur, sem ekki hfu s anna af lfinu en bjartari hliina, og hlaut v a ykja a fsilegt, og vntu margs af komna tmanum, hafi veri ngar me a segja skili vi glaum og glei, sku og st, og grafa sig lifandi klaustrum, oft undir hendi nrgtinna umsjnarkvenna ea abbadsa. En egar essu var andft, settu menn upp gurknissvip og bru fyrir sig bo gus og ritningarinnar. Stuart Mill hefir v ekki sagt of miki, egar hann sagi, a egar eitthvert mlefni vri svo illt og svo gagnsttt allri mann og rttltistilfinningu, a a vri afsakanlegt, hafi menn hlaupi trarbrgin og sagt, a au skipuu svo fyrir, rangfrt og hrtoga au, og st gjra a allt gus vegna.

a er auvita, a til hefir veri fjldi kvenna llum ldum, sem noti hefir fulls jafnrttis vi karlmenn, bi hj ferum snum og eiginmnnum, en a hefir veri einungis v a akka, a menn eirra og yfirboarar hafa veri betri, rttsnni og mannlegri en lgin, og v, a konurnar hafa veri svo heppnar a koma sr vel. a hafa lka jafnvel einstku jflokkar veitt konum nokkur rttindi, t.a.m. Spartverjar. v tt konur Grikklandi vru fornld har mnnum snum, veittu Spartverjar dtrum snum mjg frjlslegt uppeldi, og vndu r vi lkamsfingar, ea leikfimi og rttir, samt drengjunum. Enda voru spartverskar konur sjlfstari og tku meiri tt almennum mlum en arar grskar konur, og meira en venja var til eim tmum.

fornum enskum lgum er maurinn kallaur herra konunnar og var bkstaflega litinn a, enda voru a kllu drottinssvik, ef kona v mann sinn, og var hegnt harara en egar konungar voru myrtir, v hn var brennd lifandi, og a jafnvel tt hn hefi ur mtt sta grimmdarlegustu mefer, og glpurinn hefi annig mtt heita sasta vandrarri til a frelsast undan bulshendi manns hennar. fddist konan til a vera eign mannsins, rtt eins og rllinn til nauarinnar, og aalsmaurinn til aalstignarinnar. Vi v var ekki gjrt annan htt, en a konan yri svo heppin, a vera eftirltisbarn fursins, ea upphaldsgersemi mannsins. Hefi hn ekki v lni a fagna, voru a hjkvmileg rlg hennar, a vera sem ambtt alla sna fi, bi sem dttir og eiginkona.

Hr Norurlndum sjum vr hvergi nein merki ess, a konur hafi veri verulegri niurlgingu fyr en eftir a a kristni komst . a er a vsu satt, a dtur voru stundum gefnar nauugar, en a var fyrir a, a eim tmum var rttur einstaklingsins oft ltils metinn, og tti a sr jafnt sta um karla sem konur. Enda voru konur alls ekki skyldaar til a egja mannfundum, heldur bendir allt , a r hafi haft fullt mlfrelsi. a var lka satt, a mey skyldi mundi kaupa; en a var a eins siur, og er lklegt, a a f hafi tt a leggjast mti heimanmundi stlkunnar. Enda tkast slkt enn hj einstku jflokkum, t.a.m. Svartfellingum og sumstaar Kaukasusfjllunum, og er alls ekki litin sala, heldur a eins lglegar festar. Konum var heldur hvergi gjrt lgra fyrir hinum fornu goasgum vorum en karlmnnum, og v hefir forferum vorum ekki fundist nein sta til a gjra konur a ri verum. En egar eir kynntust biflunni og su, hvernig ritningarnar voru lagar t, opnuust augu eirra, og eir su, a essi kenning var makalaust gileg. Var a ekki rtt og mtulegt, a essar eftirlifandi Evudtur fengju a la eitthva fyrir hlni og forvitni formur eirra, sem hafi baka karlmnnunum svo mikla fyrirhfn, og sem eir hfu thelt svo mrgum svitadropum fyrir? Og tti ekki vel vi, a karlmenn, sem sannir Adams synir, kenndu eim um allt illt: syndina, barttuna og dauann? Og var a ekki elilegt og samboi drengskap annara eins sona, sem sru sig svo vel furttina, tt eir notuu sr valdi, sem eim var gefi af gui sjlfum, og sem eir voru v svo vel a komnir, og fyrst eir ttu konunum svona grtt a gjalda, a eir ltu bitna eim sna rttferugu reii, og ltu r finna, a eir hefu n bi tglin og hagldirnar og mundu v nota valdi eftir fngum. a er samt ekki svo a skilja, a kristnin hafi ori bein sta til ess, a konur uru a skipa ra bekkinn, heldur bein. ur hfu Norurlandabar engin slk lg, og allra sst guleg lg, sem settu konur skr lgra en karlmenn, heldur tku eir menn, sem a gjru, leyfi hj sjlfum sr; enda voru a jafnast eir einir, sem mestir harstjrar og drengir voru. Og af v a fornjir Norurlanda stu svo lgu stigi a allri menningu og skum ess, a aldarhtturinn var s, a rttur hins sterkara mtti mest, hlutu konurnar, sem arir, er minna mttu, a kenna grimmd og sileysi eirra, sem hfu hnefarttinn, egar v var a skipta. En a ru leyti sna fornsgur vorar, a r voru mikils metnar. Dtur og konur ru auk heldur oft miklu rkisstjrn me ferum og mnnum snum. r hfu jafnvel hir um sig, eftir v sem skrt er fr gmlum frsgum, t.a.m. orbjrg Ullarakri, ra Borgarhjrtur og drottning Valdimars konungs Hlmgari, sem sagt er a hafi keppt vi hann a hafa jafngta menn vi sna hir og konungur, eins og ttt var um drottningar rkra konunga. v tt slkar frsagnir su ekki sgulega reianlegar, sna r hugsunarhtt fornaldarinnar. r gengu lka herna; og ru fyrir lii; og me v herfrg var hin mesta viring hj fornjum Norurlanda, m af v marka, a konur hafa ekki veri ltils virtar, enda voru lka sumar af eim konum, sem uru frgastar hernai, gjrar a valkyrjum eftir daua sinn, ea nokkurs konar gyjum, t.a.m. Brynhildur, Sigrn o.fl. En me kristninni komu lgin ea fyrirskipanir trarbraganna um undirgefni kvenna undir vald karlmanna. Og tt trarbrgin mktu a mrgu leyti siina og bnnuu lkamleg meisl og misyrmingar, uru au beinlnis undirstaa eirrar andlegu undirokunar og niurlgingar, sem konur hafa ori a ba vi n margar aldir. v rrkir, harir og drenglyndir menn gtu undir eins vitna til msra biflustaa og fyrirmla kirkjuferanna, og annig, undir yfirskini trarvandltingar, fegra og jafnvel rttltt hi augljsasta ranglti og ningsskap. etta mun n sumum ykja kynleg skring standinu mildunum, egar margir hafa kennt a, a trin hafi strum btt hagi kvenna a llu leyti. En etta hefir eigi veri a eina. sem byggt hefir veri ritningunni, sem gagnsttt hefir veri allri mann og rttltistilfinningu. rlaeigendurnir Amerku byggu lka rtt sinn, til a j og misyrma, v boi Pls postula, a rlarnir skyldu sna hsbndum snum hlni. En mun a hafa veri tilgangur Pls, ea samkvmt anda kristindmsins, a svo mikill hluti mannkynsins, sem allir svertingjarnir voru, vru skapair til a sviptast llum mannrttindum og sta hinni hargislegustu og miskunnarlausustu mefer, sem silausir harstjrar gtu fundi upp til a skeyta eim skapi snu, notandi sr a, a rllinn ea svertinginn tti ekki til neins a flja, engin lg vernduu hann, ea rku rttar hans gegn hsbnda hans? Nei, postularnir hlutu a mta kenningu sna eftir aldarhttinum og httum ja eirra, sem eir voru hj. eir hefu varla komi kristniboi snu langt leiis, ef eir hfu vilja umskapa stjrnarfyrirkomulag janna; en vi v hefu eir hreyft, ef eir hefu banna rlahald og rlaverslun, og sett konur jafnftis karlmnnum. a hefi heldur ekki ori auvelt fyrir postulana, a koma veg fyrir rlahaldi, ar sem a var rkjandi skoun manna, og jafnvel eins frgur spekingur og Aristteles var, kenndi a, a svertingjarnir vru skapair til a vera jnar hvtu mannanna; enda hefir s tr haldist fast fram vora daga, hvort sem etta atrii hefir ori a hef, af v a var svo gilegt fyrir hina auugu rlaeigendur, ea a hefir veri sannfring manna, bygg v, a svertingjarnir sndust vera miur r gari gjrir, bi a andlegum og lkamlegum hfileikum.


N essari ld, og einkum hin sastliin 20 r, hefir a vsu hagur kvenna batna strum, og sr lagi hin sustu 10 r. Svisslendingar hafa fyrstir allra Norurlfuja veitt konum msar rttarbtur, t.a.m. leyfi til a ganga hskla, sem margar konur hafa gjrt ar, bi innlendar og tlendar, sustu rum. skalandi og Austurrki gengur enn nokku seint me framfarir ea rttarbtur kvenna. Skotlandi og Belgu f konur a taka prf vi hsklana og leikfimissklana, a praktisera sem lknar og lyfsalar og vera vi pststrf og frttari. Frakklandi hafa konur leyfi til a ganga hskla og hla fyrirlestra. Og 1884-85 voru 80 kvennstdentar Pars. Spni og Portgal hafa konur fengi agang a hsklum, pststrfum, frttaprum og verslun. En til essa tma hafa konur Portgal lti nota a, en aftur margar Spni. 1875 fengu konur talu agang a hsklum, sem r hfu veri sviptar um tma. 15. ld var kona nokkur, Laura Creta Serena a nafni, prfessor vi hsklann Brescia. N er kona, sem heitir Giuseppina Battani, kennari vi hsklann Bologna. talu hafa konur lka fengi atkvisrtt sveitarstjrnarmlum, og giftar konur srstk fjrr. ar hafa veri stofnair kvennasklar og kvenna-hsklar handa eim konum, sem vildu vera kennarar, og verslunarsklar handa konum. Rsslandi hafa konur fengi full fjrr yfir snum srstku eignum, bi giftar og giftar. r hafa atkvisrtt til a kjsa bjarfulltra, tt r megi ekki mta sjlfar kjrfundunum. r hafa hendi ms lgri embtti vi pststrf og frttari, og mega jafnvel takast hendur fjrr vikomandi barna. N sustu rum hafa lka rssneskar konur stunda vsindi hpum saman vi erlenda hskla, einkum Sviss. En n sast hafa konur fengi a lesa lknisfri vi hsklann Ptursborg og gengur san fjldi kvenna hann. a er tali svo, a kvennlknar Rsslandi su 350, og af eim su 100 hfuborginni. Tyrklandi hafa konum n sustu rum veri veittar msar rttarbtur vivkjandi menntun eirra, og Grikklandi ltur drottningin sr sma, a vera fremst flokki fyrir msum flgum og fyrirtkjum, sem mia til a tvega konum meiri rttindi en veri hefir. Svj fengu konur agang a hsklum 1870, en fengu ekki a taka prf gufri ea lgfri. Og n er, sem mrgum hr mun kunnugt, kona, sem heitir Sofa Kovalewsky, kennari tlvsi vi hsklann Stokkhlmi. Norvegi fengu konur 1882 agang a hsklanum, til a nema ar msar vsindagreinir, en 1884 fengu r leyfi til a taka prf llum eim vsindagreinum, sem ar eru kenndar. Englandi og Amerku er kvennfrelsismli komi lengst, en g arf eigi a skra hr fr vigangi ess og framfrum ar, v menn geta lesi fyrirlestur Pls Briems um a efni, sem hann hlt hr 20. jl 1885, og eins, hve Danir eru komnir langt eim greinum. g vil a eins geta ess, a 1875 fengu konur Danmrku agang a hsklanum, og sar hafa r fengi agang a pststrfum, frttarum, skrifstofustrfum o.s.frv.
Viljum vr n lta aftur bak, og hyggja a kjrum kvenna hr slandi, verum vr a taka sgurnar oss til stunings, og sjum vr, a egar Landnmu kemur fram nokkur munur kjrum karla og kvenna. g vil taka eitt atrii til greina, a er landnmi. landnmu segir svo, a enginn maur megi strra land nema en a, er hann geti eldi yfir fari dag, er hann byrji, er sl s austri, og endi, er sl s gengin vestur. En um konu segir svo, a engin kona megi meira land nema en a, sem hn geti leitt kvgu sna yfir dag. N er austt, a eftir essu hefir landnm karlmannsins ori miki strra, v hgra hefir veri a fara hart yfir, tt eldar vru kveyktir eyktamtum, en a draga vetrung eftir sr heilan dag.

En rtt fyrir etta, sjum vr hvergi, a konur hafi veri ltilsvirtar, hvorki heimahsum ea hj mnnum snum. v tt stundum kmi fyrir, a dtur vru festar mnnum nauugar, ea jafnvel a eim fornspurum, kom a til af v, a a var aldarhttur, og rrki manna kom jafnt fram brnum eirra sem rum undirgefnum, egar v var a skipta. r ru auk heldur oft miklu um a, hverjum menn eirra veittu a mlum og vgum, og r tku jafnvel skgarmenn til sjr a mnnum snum fornspurum, t.a.m. orbjrg digra, egar hn lt leysa Gretti smundarson, n ess Vermundur vissi, Gurn svfursdttir, er hn tk Grm til sjr, skudlg orkels festarmanns hennar, og lagi svo miki kapp a veita honum li, a hn ht bosgesti sna a verja hann mti orkeli, sem var a drekka brkaup sitt til hennar. Og mundi slkt ekki vera dmt kvennlegt vorri ld, egar konur hafa varla leyfi til a hugsa ea bera hnd fyrir hfu sr, tt r megi sta eirri reitni og mtgjrum, sem enginn karlmaur hefi ola oralaust, nema r su dmdar frekar og kvennlegar af almenningslitinu. a er auvita, a a er a eins lit eirra manna, sem ekki hafa skynsemi ea sanngirni til a skoa a n hleypidma og hlutdrgni, og sem sst af llum geta dmt um, hva hi kvennlega s raun og veru. a er v eins og hver annar stulaus sleggjudmur, sem eir einir nota, sem ekki hafa hfileika ea vilja til a koma sr upp me ru en v, a troa nungann undir ftur, og hafa hann svo fyrir ftstall, svo eir veri sjlfir gn hrri loftinu. Nei, eim tmum, a er a segja sguld vorri, heyrum vr va geti hins nrsna smslarskapar, sem dmir drengskap, fastlyndi og sjlfstan vilja arfan, kvennlegan og jafnvel hfu. a er a eins vi eitt tkifri, a vr sjum brydda v Laxdlu, eim venjulega heiarlega tilgangi, a sverta drenglynda og sjlfsta konu, er braut bg vi almenningsliti. a var egar rur Ingunnarson fkk sr a a skilnaarsk vi Aui konu sna, a hn hefi klst karlmannaft. Og eftir lgunum gtu menn skili vi konur snar fyrir sk. a er einmitt essi rngsni og heimskulegi dmur fjldans, sem veldur svo oft aburaleysi og olinmi kvenna, en hvorki skortur skynsemi ea vilja til a komast fram. a ltur svo t, sem a s eitthva svo hfilegt fyrir konur, a skapa sr sjlfstar skoanir og framfylgja eim, a r geti ekki unni a fyrir, ef a skyldi vera liti kvennlegt. Og a m fullyra, a essu ori hefir fylgt a tframagn, sem um margar aldir hefir hneppt hugi og framkvmdir kvenna fjtra, sem enn eru a mestu leystir. ur tti a gur siur og sjlfsagur, a konur riu til ings me ferum og mnnum snum. Og hvergi er ess geti, a til ors vri lagt, tt karlar og konur tluu saman opinberlega og frjlslega. En n er a dmt hfilegt ea kvennlegt, a konur ski fundi, og a er gaman a sj a h og fyrirlitningu, sem skn t r mrgum mnnum egar eir heyra ess geti, a stlka interesseri sig fyrir einhverju almennu mlefni. kalla eir hana rauan plitikus, og me v er s dmur felldur, a hn s kvennleg og hf allra kvennlegra kvenna r. tt eir geti ekki fundi henni anna til saka, og jafnvel tt eir geti ekki brugi henni um ekkingarleysi mlinu, og geti hvergi reki hana vrurnar, vilja eir skilja hverjum skladreng meira vit og ekkingu en henni, vegna ess a hn er kona, tt hn ekki mli sjlft betur, af v hn hefir gefi sig meira vi v og hugsa margfalt meira um a en eir. Af essu leiir a, a konur vera a sna sr a smmununum, egar a er tali smilegt, a r fylgi tmanum og gefi gaum a hugamlum hans. a er vst, a tt allir eir kostir vru sannir, sem konum eru eignair, svo sem lausmlgi, fund, tsetningar, hleypidmar, tepruskapur, skrautgirni og hgmaskapur, vru a elilegar afleiingar vanans og uppeldisins. r eru bundnar vi heimilin og hugsun eirra verur v takmrku innan hsdyranna. eim hefir svo lengi veri sagt, a eirra tlunarverk vri ekki anna en a giftast og eiga brn, og a r eigi engan annan verkahring a hafa en hsstjrnina, a lklegt vri, a r vru loksins farnar a tra v. En n vill svo illa til, a konur eru fleiri en karlmenn, svo a er mgulegt a r geti gipst allar nema ef r yru allar mjg skammlfar, en karlmenn aftur a v skapi langlfir, og eir gtu svo ori tv- og rkvntir. v ekki er lklegt, a r fari a sem bflugurnar, a gjra sig ngar me a jna alla fi undir einvaldri hsmur, og allra sst, ef mur- og hsmurstaan er eirra eina upprunalega kvrun. a vri a afneita eli snu, og v afneitar enginn, sem er neyddur og sjlfrur. Er ekki elilegt, fyrst allir arir atvinnuvegir, sem olanlegir eru, eru eim lokair, a r geri sitt til a geta gipst, og fyrst lti hefir veri hirt um eirra andlegu framfr og r sj a lti meti, tt r vilji gefa sig vi v, sem er verulegt og gti auga r a nytsamri ekkingu, er a ekki elilegt, segi g, a r taki a fyrir sem nst er, og minnsta hfileika arf til -- a hfletta nungann me smmunalegum og stulausum sleggjudmum, elilegt, tt r funduu egar einhver hefi eitthva a til a bera, sem eim tti miki vari, tt r baktluu og settu t ara, tt r skreyttu sig og gjru allt hva r gtu til a vera sem tgengilegastar? etta vri elilegt, en a er langt fr mr a jta llum essum sakargiftum upp oss stlkurnar. Vr eigum, sem betur fer, margfalt minna skili af eim, en sagt hefir veri og lkindi hefu veri til.

etta mun n mrgum ykja heldur miki sagt, og v verur ekki neita, a a ltur ekki vel eyrum. En a er lka satt, a margra eyru eru svo vikvm, a au ola ekki a heyra sannleikann nema hann s ynntur t ea kryddaur me einhverju ljffengara. En a vi, sem Georg Brandes segir: a s j s illa farin, sem s orin svo stetiseru, a hn oli ekki a heyra sannleikann, af v hann lti illa eyrum. a er ekki a bast vi, a konur taki miklum framfrum, mean essi hugsunarhttur er rkjandi, en til allrar hamingju er hann heldur a ganga r gildi, og margir, bi karlar og konur, eru farnir a jta, a ess konar kreddur eigi ekki vi essa tma.

hinum sustu ldum var stand kvenna hr landi mrgu lakara en n. hfu dtur ekki svo miki sem jafnan erfartt gagnvart brrum snum, heldur fengu r aeins hlfan arf mti eim, og a langt fram essa ld. v er svo oft tala um brurl, egar einhver hefir haft meira en honum hefir bori. En a var eigi v eina atrii, sem dttirin var fyrir bor borin. Allir skynsamir foreldrar ala annig upp sonu sna a leitast vi a ba undir lfsstu, sem lkast var a eir yru settir , ea eir vru hfir til. En um dturnar hefir a skipt ru mli. sta ess a taka tillit til hfileika eirra og velja eim, sem brrum eirra, lfsstu eftir v, uru r, fram yfir mija essa ld, a vinna baki brotnu og oft a, sem r hvorki voru lagaar til, n frar um. tti s stlka afbragsvel a sr til bkar, sem var lesandi og skrifandi. Foreldrar eirra sndu annig of mikla nrgtni og hlutdrgni, egar eir eyddu f snu til nms sonum snum, en ltu dturnar rlka og bera hita og unga dagsins, n ess a hafa neitt fyrir og svo a lokum f a eins hlfan arf mti eim. Hvernig mundi yur ykja s bndi fara a ri snu, sem tti tvo sonu og segi egar s eldri fddist: skalt heita Jn eins og hann fair minn og vera prestur eins og hann. En egar s yngri fddist: a er best heitir Sigurur eftir honum afa num og bir hrna kotinu eftir mig. En n skyldi vilja svo heppilega til, a prestsefni vri efni bnda, en hfur til nms, og bndaefni vri skapaur til nms, en fr til bskapar, -- en fair eirra hafi kvei rlg eirra og vi a var a sitja. eir voru v bir settir ranga hyllu lfinu, hvorugur gat noti hfileika sinna og bir uru svo andlegir umskiptingar, engum til gagns, en sjlfum sr til byri. Ea var a ekki elilegt? etta mun n fum ykja forsjlega fari a, en er a nkvm lsing kjrum kvenna, eins og au hafa veri um margar aldir. A vsu hefir hi sama stundum tt sr sta um drengi, a eir hafa veri fyrirfram kvarair af vandamnnum snum til einhverra vissra starfa, en a er n algerlega horfi og hefir heldur ekki veri nema hj einstku ferum, sem hafa veri allra einstrengingslegastir. Enda hefir slkt aldrei ori almennt hr landi. En konurnar eru fr fingunni kvaraar til sinna vissu starfa, sem kllu hafa veri kvennaverk, hvort sem eim mundu lta au vel ea illa. Drengirnir hafa tt a vera menn, sem gtu ori frir um a ryja sr sjlfir braut til gfu og gengis. En stlkurnar hafa tt a vera konur, sem hfu sinn takmarkaa verkahring bri og eldhsi. a er a segja: verur, sem stu skr lgra llu tilliti, sem ekki hefu anna takmark lfinu en a snast kringum karlmennina og gjra eim lfi sem gilegast, og sem ttu a gefa sig me lfi og sl einungis a essu tlunarverki. r ttu a eiga ga daga, ef feur eirra og eiginmenn leyfu, en hefu engan rtt til a f sama uppeldi og lifa sama lfi og brurnir. r yrftu ekki og ttu ekki a hugsa um anna en bi og brnin, a vri hi eina, sem eim kmi vi. Skylduverk eirra vri a, sem essir hsbndur skpuu eim, en a tti ekki vi, a leyfa sr a hugsa um, hvort au vru sanngjrn ea ekki. Konum smdi a vera hgvrar og olinmar, a vri gus bo, og a vri synd a breyta v.

tt konur hafi veri auugar og frt mnnum snum bi margar sundir krna, ttu r -- og svo er enn -- ekki r nokkurum eyri egar r voru giftar, ef mnnum eirra leist svo. Maurinn var og er enn eirra lglegi fjrramaur, og getur jafnvel skammta eim hendurnar, a sem r urfa til daglegra arfa heimilunum. a arf eigi langt a leita aftur bak til a finna au dmi. g hefi ekkt menn, sem tku vi skkunni af strokknum hj konum snum, sem tldu kjtbitana ofan tunnurnar og reiknuu svo saman, hvort talan sti heima, egar bi var r tunnunni, eftir v sem urfti a taka r henni daglega, svo eir sju, hvort konan hefi ekki hnupla r henni, -- sem tku til kornmatinn t pottinn og kaffi, sem brennt var, og hfu nefi niri hverri kollu og kyrnu, -- sem konurnar ttu svo illt hj, a r urftu a f leyfi eirra til a fara til kirkju og a tt r fru gangandi. Og essum mnnum eiga konur a umbera allt og hla llu! Vri ekki sanngjarnara og rttara, a r hefu eitthva meira undir sinni hendi? Ea er a viurkvmilegt, og mun a auka viringu, sem hver maur hltur a vilja, a bi hj hans og arir sni konu hans, ef hn sjlf, eiginkonan og hsmirin, arf a standa frammi fyrir honum sem beiningakona hvert sinn, er hn arf einhvers vi, tt eigi s nema eldstokkur, og veri me tta og skelfingu a gera grein fyrir, hvernig hn hafi vari hverjum eim eyri, sem hann af n sinni milai henni? Ea ef illa gengur fyrir henni a f hluti, sem henni eru allra nausynlegastir, a hn neyist til a laumast og pukra bak vi mann sinn og annig gera sjlfa sig a heimildarmanni, ea, ef vr viljum nefna a snu rtta nafni -- a jf a eigum sjlfrar sinnar? Hn, sem a vera jafningi og flagi manns sns. Mundi a ykja sanngjarnt, ef tveir menn versluu flagi me jfnum eigum, og bir ynnu versluninni jafnt gagn, en annar hrifsai undir sig ll vldin og allt yri a ganga gegn um hans hendur, hvort sem hann vri vel ea illa til ess fallinn, en hinn ri engu og yri a bija um hvern ann eyri, sem hann yrfti vi, og yri jafnan a skrifta fyrir a, hva hann hefi gjrt vi 5 ea 10 aurana sast, tt hann vissi, a flagi sinn eyddi eigum eirra beggja alls konar reglu? Munu ekki flestir karlmenn hafa ori fegnir egar eir losuust vi eftirlit og umsjn fjrramanna ea vandamanna sinna? Og er ekki lklegt, a margri konu falli illa a vera alla fi myndug? v a mega r heita egar r fara fr foreldrunum til mannsins og vera jafnan a hlta annara forsj og rum. Vera m a menn segi, a sumar konur su svo eyslusamar og hagsnar, a menn eirra neyist til a skipta sr af llu, ella fri allt hfui. a er auvita, a etta getur tt sr sta, en a kemur lka stundum af v, a konan hefir aldrei haft nein fjrr, en hefir teki vi v, sem a henni hefir veri rtt, bi hj foreldrunum og manni snum. Hafi hn tt efnaan fur og gan mann, hefir hn fengi alla hluti, sem hn hefir arfnast, n ess hn hafi urft a bera umhyggju fyrir hva a kostai, ea hvernig gengi a borga a. g vil taka til dmis, a ef kona kaupir uppboi 20 krna viri, er hn aldrei skrifu fyrir skuldinni, heldur maur hennar, og hann hltur a gjalda hana, hvort honum ykir betur ea ver. Af essu leiir, a s konan hugsunarltil, forsjl og eyslusm, getur hn keypt margt og eytt mrgu, egar hn tekur a allt af annara peningum, og a mundi hn sur gjra, ef hn hefi sjlf haft vissa upph a ra yfir og vissum tgjldum a svara, en gti ekki skellt skuldinni upp manninn, Hn lri betur a meta gildi peninganna, og sj, a allir hlutir kostuu eitthva, a af eineyringum gti ori krna og af smmunum gti ori mikil upph. En vri hn n svo rlaus, a ekkert dygi nema a fara me hana sem myndugt barn, yri a a eins sustu neyarrri manns hennar, a taka af henni rin, og kmi alveg a sama fyrir og konum tti a vera heimilt, ef r ttu rleysingja ea reglumenn. ar sem gott samkomulag er milli hjna, er ekkert elilegra en full sameign, og a maurinn hafi umsjn fjr eirra beggja. En beri t af v, tti vel vi, a hvort fyrir sig hefi sn srstku fjrr. a eru hrpleg rangindi, a maurinn skuli geta slunda llum eigum snum og konu sinnar allskonar reglu, a hann geti teki sustu aurana, sem hn hefi urft sr og brnum eirra til viurvris, til a borga me vnskuldir ea nnur slk tgjld, n ess a hn hafi lagalegan rtt til a halda eim fyrir honum. Ea s hann rleysingi, sem kaupir og selur svo, a allir heilvita menn sj, a hann hltur a vera flaus -- er a ekki heyrilegt, a konan, tt hn sji betur og henni s etta vernauugt, veri samt a horfa egjandi , a hann komi eim bum og brnum eirra vonarvl me heimsku og fyrirhyggjuleysi, n ess hn hafi heimild til a bjarga snum fjrhluta fr v eyslunnar ginnungagapi. Me v a hafa eitthva milli handa, lra menn a verja eigum snum hyggilega. Og a mundi vera langt um happaslla, a haga annig uppeldi kvenna, a r vru sem mest ltnar lra a bera umhyggju fyrir sr sjlfar, en a r vru fr vggunni til grafarinnar settar kn karlmnnum, sem r ttu a skja til allt viti og ll rin. Og a jafnvel tt sumir eirra manna, sem r vru annig faldar til umsjr, reiddu hvorki viti n rdeildina verpokunum.

N hinum sustu rum hefir hagur kvenna hr landi breyst nokku til batnaar, tt miki vanti til a vel s. r hafa fengi nokku lkara uppeldi brrum snum, r hafa fengi nokkura menntun, r hafa fengi fullan erfartt, r hafa fengi kosningarrtt sveitarstjrnarmlum, tt r hafi nota hann a essum tma miur en skyldi, og r hafa n sast fengi leyfi til a ganga undir prf vi lrasklann og lknasklann hr, tt r bi urfi hrri einkunnir til a geta staist prfi og fi hvorki nmsstyrk n nokkura von um embtti a loknu nminu, ea svo miki sem von um, a geta haft nokkurn tma nokkurt gagn af v. a er n reyndar bgt a sj, hva svona lagaar kvaranir eiga a a, ea hver sta s fyrir v, a veita konum tkifri til a vera frar um a takast embtti hendur, en tiloka r svo fr llum mgulegleikum til a geta lifa af nminu. Me rum orum: r mega eya tma snum og peningum til ess, en aldrei hafa neitt verulegt gagn af v. Sumir menn segja, a a s ekki kvrun kvenna a stdera, og ef eim vri gjrt jafnhgt fyrir a f embtti og karlmnnum, mundu r hverfa fr sinni upprunalegu kllun -- mur- og hsmur-stunni -- og vera svo nokkurs konar parur, sem engum flokki gtu tilheyrt. essari mtbru mtti svara me orum Stuart Mill's. Hann segir: a ltur svo t sem karlmenn haldi, a a, sem kalla er kvrun ea kllun kvenna, s gagnstast eli eirra. A minnsta kosti ltur svo t sem eir haldi, a ef konur hefu frjlsri ea leyfi til a gjra eitthva anna, ea ef eim vri gefinn kostur a nota tma sinn gefeldari htt fyrir r, samkvmt hfileikum eirra, mundu r konur, sem tkju stu fyrir, sem eim er sg elilegust, vera of far. a er eins og menn segu: Konurnar vilja ekki giftast, v verum vr a neya r til ess. S etta meining manna, hltur annahvort a vera, a eir su ekki alveg vissir um, hva s kvrun konunnar, -- v fstir munu jta a, a tt nttran s lamin me lurk, leiti hn t um sir -- ea eir gjra ekki hjnabandi mjg fsilegt fyrir r, ef r mundu velja hva helst anna, vru r sjlfrar, og a tt hjnabandi vri eirra eina sanna kllun. Aftur segja sumir menn, a konur su ekki frar um a takast embtti hendur, r hafi ekki jafna hfileika og maurinn, risti ekki eins djpt og su ekki jafn olgar a grafast til botns neinni vsindagrein. a getur veri satt, a far af eim konum, sem enn hafa lagt sig eftir vsindum, hafi skara fram r, ea fundi n sannindi og njar reglur. En a getur ekki sanna neitt, egar ess er gtt, hve far konur hafa gefi sig vi nmi og vsindum samanburi vi karlmenn. Af llum eim aragra karlmanna, sem llum ldum hafa stunda vsindi og listir, hefir meiri hlutinn veri heldur near eim konum, sem hafa lagt sig eftir sama nmi. Mundi ekki geta ske, ef jafnmargar konur stunduu vsindi, a einhverjar eirra gtu skara fram r, og unni vsindunum og mannkyninu metanlegt gagn? Vr sjum, a af eim fu konum, sem hafa lagt sig eftir vsindum og opinberum strfum, hafa sumar unni sr nafn menningarsgu heimsins. Vr vitum, a Grikkir tldu Sappho me snum bestu skldum, og eins, a sagt er a Mirtis hafi kennt Pindar, hinu frga fornskldi, og a Korinna vann 5 sinnum verlaun fram yfir hann skldskap. Smuleiis viurkennir hinn frgi spekingur, Skrates, a hann hafi gengi til Aspasiu og numi af henni heimspeki. Hypatia, sem var kennari heimspeki vi hinn nafnfrga hskla Alexandru (din 415 e. Kr.), hefir geti sr mikinn orstr fyrir fyrirlestra sna heimspeki, sem fjldi manna hlddi , og vr vitum ekki, hva heimurinn hefir misst miki vi hin hrmulegu afdrif hennar. Hinn ofstkjufulli biskup Cyrillus sti munkana mti henni, af v hn var ekki kristin, og bar hana galdri; var hann annig valdur a v, hvernig henni var misyrmt og a hn var lfltin me trlegri grimmd, vegna ess a kenning hennar var hrein og laus vi ofstkju og hleypidma. Heloise (din 1162), hefir lka geti sr orstr heimspeki, og hefi hn geta haldi fram, er lklegt a hn hefi unni meira vsindanna arfir en margir karlmenn. N seinni tmum hafa lka margar konur veri taldar mjg merkir rithfundar, t.a.m. fr de Stal, sem var samta Goethe og Schiller, hefir bi rita skldsgur og lka nokku heimspeki, George Sand og msar fleiri. En tt konur hafi ekki enn ori karlmnnum jafnsnjallar vsindalegu tilliti, er a elilegt, v r hafa ori a hafa nmi hjverkunum, en karlmenn hafa geta gefi sig eingngu vi v; og egar ess er gtt, m htt fullyra, a r hafa ekki stai karlmnnum baki.

tt konur hr landi hafi ekki tt kost bklegri menntun, nema ef r hafa geta tnt saman msa mola v og dreif, m fullkomlega segja, a r hafi tt mestan og bestan tt v, a alan hefir veri litin, og hefir veri, betur menntu en ala va erlendis. v egar engir barnasklar ea unglingasklar voru til, hlutu r a vera hinir fyrstu kennarar barna sinna. r kenndu eim mli, lesturinn og barnalrdminn. Af eim lru synir eirra frsagnir um frg og drengskap forferanna. Hj eim geymdust hinar gmlu jsgur, sem svo miki hefir tt til koma meal annara ja. r hafa varveitt mli hreint og blanda; v tt msir menn, sem fari hfu utan, vildu fara a llu a sium Dana, og streittust vi a tyggja upp dnsku, eins og Jnas Hallgrmsson komst a ori, voru konurnar jafnan eftirbtar eirri grein. Af eim lru hinir bestu menn vorir a unna jerni og ttjru sinni. r voru a, sem kenndu eim a vinna rum til gagns, tt a vri ekki meti af samtarmnnum eirra, og a setja ekki sjlfa sig a ndvegi, sem allt tti a miast vi. g vil segja, a flestir hinna bestu og merkustu manna hafi a meira ea minna leyti tt mrum snum ea rum konum gti sitt a akka.

N sustu rum hafa lka veri stofnair kvennasklar, ar sem konur geta fengi nokkura menntun msum greinum. v verur ekki neita, a eir hafa komi miklu gu til leiar til a auka huga og menntafsi kvenna. En a er elilegt, a ar komi fram hi sama og hj karlmnnunum, sem litla menntun hafa fengi, a r skilji ekki t, hva menntun er, og taka v oft litinn fyrir a sanna og verulega. msir hafa fundi a a kvennasklum vorum, a eir kenndu of margt, en v hefi g aldrei geta veri samdma. a er mjg sanngjarnt og nausynlegt, a stlkur geti tt kost a lra sem flest eftir vilja, efnum og hfileikum eirra. a hefir lka tkast fr v sgur hfust, a konur hafa gefi sig vi margs konar hannyrum, og a er alls ekki rtt, a kalla r sjlfu sr arft glingur. En v tilliti sem ru arf a lra a sna sr stakk eftir vexti og hvorki byrja of mrgu, svo ekki s hgt a vera fullnuma neinu, ea taka a arfasta, en skilja eftir a nausynlegasta. Enn sem komi er, er menntun vor kvennanna hr landi svo skammt komin leiis, a vr hfum varla fengi ljsa hugmynd um, hva menntun er. Auk ess a lra lestur og skrift ltur svo t sem fjldi kvenna haldi, a ekkert s jafn nausynlegt og a, a geta skili lti eitt dnsku, tt r geti hvorki tala hana n skrifa, og tt r enn sur geti rita sendibrf ltalaust murmli snu, hvorki a hugsun, orfri n stafsetningu, auk heldur r hafi nokkura mlfrislega hugmynd um murml sitt, ea ekki hinar einfldustu reglur fyrir uppruna ess og beygingum. Murmli tti a sitja fyrirrmi fyrir llu ru, a undanteknum lestri og skrift. a minnsta, sem hgt er a heimta af eim, sem vill heita menntaur, er ekking murmli og sgu jar sinnar. g vil lka segja, a hver, sem hefir fylgt eim viburum, sem gjrst hafa furlandi hans, sem hefir kynnt sr menningarsgu jar sinnar, bi a fornu og nju, og fylgir llu tmanum, -- a hann s margfalt menntari, tt hann kunni enga ara tungu en jtungu sna, ef hann kann hana vel, en tt hann hefi lesi eitthva af misjfnu rmana-rusli einhverju ru tungumli, en kynni hvorki a ml n sitt eigi ml til hltar, ea hefi lesi nokkura frlega bk, sem gagn vri a.

a, sem arf a komast inn hugsunarhtt og vilja bi karla og kvenna, er, a lra vel a, sem vr lrum, og lra helst a, sem er nytsamlegast fyrir oss. a eru margir, bi karlar og konur, sem lra sr til gagns, og lta sr ekki ngja a snast menntair, heldur eru a lka. En a eru of margir, sem hugsa of miki um a snast. Og a ttu sklarnir a laga. kvennasklunum ttu kennslukonurnar a geta nokku stutt a v, a stlkurnar leituust vi a n sem mestri sannri menntun og ekkingu. Hr Reykjavk eiga kennslukonur kvennasklans hgra me a ra nmi stlknanna en sveitasklunum, ar sem kennslukonur og nmskonur ba saman, og stlkurnar eru annig kunnugri kennurunum og geta lrt margt af eim, sem eigi eru beinar nmsgreinar. Kurteisi og ltlausa framgngu geta stlkur aldrei lrt eins vel af bkum og af menntuum og kurteisum konum, sem r ba saman vi; enda geta kennararnir jafnan haft fullt svo mikil hrif nemendurna me eftirdmi og dagfari snu, sem me tmakennslunni. Vr konurnar urfum a finna, a menntunin a hefja oss upp yfir hi lga og smlega, til hins sanna, ga og gfuga. Vr verum a lra a meta fegurina fr ru sjnarmii en margir hafa ur skoa hana. Vr verum a sj, a ekkert er fagurt, sem ekki er satt, elilegt og rtt, og a a er ekki fagurt ea kvennlegt, a vinna heiarlega fyrir sr, hvaa htt sem er, hvort a er me hndum ea hfi. Vr verum a losa oss vi hleypidma og vana, og htta a dma a hfu, tt einhver af oss vilji ryja sr ara gtu en vr hfum sjlfar gengi. Vr urfum a mennta oss og leitast vi a vera sem frastar hvaa stu sem fyrir kann a vera, a reyna a vera sem sjlfstastar, ef vr viljum ekki vera neinum til byri. Vr urfum a vera samtaka og flagslegar. Vr verum a stefna fram. Vr urfum ekki a kva v, a oss takist ekki a komast leiis framfaraveginum, ef vr viljum. Vr verum a leggja niur feimnina og framtaksleysi, dleysi og tepruskapinn. En vr skulum aldrei gleyma, a vera sannar konur, konur, sem tkum tt kjrum annara, sem erum mannlegar, umhyggjusamar og starfsamar. Vr urfum eigi a vera sprenglrar ea strplitiskar til a stefna fram og vinna hag uppvaxandi kynslum. Hver kona, og sr lagi hver gift kona, getur gjrt miki tt. Hn getur margan htt btt hagi vinnukvenna sinna. Hn getur leitast vi a vekja hj eim framfaralngun og snt eim, a a er undir eim sjlfum komi, hvort r geta nokkurn tma skapa sr sjlfsta stu ea ekki.

er eitt atrii, sem arf strra umbta vi og sem konur ttu a geta laga dlti, a er a jafna nokku muninn kaupi karlmanna og kvenna, en til ess arf samheldi og flagsskap. a getur varla veri rttltt, a vinnukonan hafi ekki meira en rijungs kaup mti karlmanni, hva dugleg sem hn er, og tt hn gangi oft a smu vinnu og hann, eins og er sveitum sumrin. Og arf stlkan a vinna mrg verk fram yfir karlmanninn, bi kvld og morgna og sunnudaga, egar hann getur noti hvldar. Hn arf a nytka kr og r og margt fleira umfram hann, og svo hefir hn svo sem okkabt a taka af honum vosklin kvldin, jafnvel draga af honum sk og sokka, mean hann liggur aftur bak rmi snu og ef til vill reykir ppu sna, og fra honum svo allt urrt og hreint a morgni, tt hn veri sjlf a fara smu ftin, eins og au voru a kvldinu. Hn verur sumrin a nota sunnudaga og nokku af svefntma snum til jnustubraganna, og fyrir a hefir hn ekkert, nema ef til vill vanakklti og afinnslu fyrir, a jnustan s ekki ngu g. Ef konur gtu komi v , a vinnumennirnir sju sr sjlfir fyrir jnustu, en hefu hana ekki a sjlfsgu heima, fyrir ekkert, yru eir annahvort a jna sr sjlfir ea kaupa hana. Ef r svo gfu stlkum snum vissan tma kvld og morgun, setjum a vri klukkutmi einu, fyrir ann tma, sem r eyddu helgidgum til nausynlegustu starfa, og stlkan fengi svo 10-15 kr. hj vinnumanninum fyrir jnustuna, gti a ori g vibt vi vinnukonukaupi, en kostai hsbndurna ekki anna en ltinn tma, sem stlkan hefi vel unni fyrir, og sem hver g hsmir mundi vel geta unnt stlkum snum. kaupstum yri etta sur vibt vi vinnukonukaupi, v ar hafa stlkur rum strfum a gegna. En ar hafa r lka oft hrra kaup og svo f r oft talsvert a auki hj hsmrum snum, sem eim er ekki reikna. Vinnukonur gtu og, ef r vru hugsunarsamar, nota marga stund sr til gagns, og ef hsmur eirra vru velviljaar og framfaragjarnar, gtu r leibeint eim mrgu. Hr Reykjavk gengur of mikill tmi heimsknir til kunningjanna og skemmtigngur gtum ti. a er a vsu vorkunn, tt vinnukonur langi til a brega sr t og f sr hreint loft, en ekki mundu r vera miki vanslli, tt r eyddu sumum eim stundum annan htt, sr til menntunar ea gagns a einhverju leyti. g tel vst, a mrg hsmir mundi me ngju veita vinnukonu sinni tilsgn msu bi til munns og handa, ef hn si a stlkan vildi a. v verur aldrei neita, a aalverksvi konunnar er heimili, tt a s ekki v til fyrirstu, a hn geti gefi gaum a fleiru. Heimilin eru rki t af fyrir sig. ar er hsmirin oftast mestu randi, egar um innanhss-stjrn er a gjra. Og er a skylda hennar og tti a vera ljf skylda, a bera umhyggju fyrir velfer eirra, sem hn yfir a segja. a er eigi ng a heimta hlni og viringu af rum. Menn vera lka a vera viringarverir og sna, a eir viri sig sjlfa raun og veru, me v a lta sr annt um , sem eir eiga a ra yfir, og sna eim mann og nrgtni, sem eir hefu vilja njta, ef eins hefi stai fyrir eim. a er stagast v, hve fagurt a s fyrir konur, a vera kvennlegar, en eftir eirri ingu, sem g legg etta or, snist mr ekkert vera kvennlegra en mannarleysi, harstjrn og nrgtni, og ekkert samkvmara kvennlegu eli en mann, umhyggjusemi og nrgtni vi , sem eru undirgefnir. A sna umhyggju og lipur umgengni vi , sem hn a ra yfir, og vekja hj eim lngun eftir sannri menntun og framfrum, og efla annig hagsld og ngju eirra allra, -- a getur hver hsmir a meira ea minna leyti.